Trochę historii

W kwietniu 1999 roku ministrowie: Gospodarki, Finansów i Skarbu Państwa przyjęli harmonogram działań dla liberalizacji rynku energii elektrycznej i prywatyzacji sektora elektroenergetycznego. Jednym z przyjętych wtedy do realizacji działań, było powołanie giełdy energii elektrycznej. Zadanie to powierzono Ministrowi Skarbu Państwa (MSP). W tym celu MSP ogłosiło przetarg na wyłonienie konsorcjum do organizacji i prowadzenia spółki akcyjnej, pod nazwą Giełda Energii S.A. Przetarg został ogłoszony 23 lipca 1999 roku. Zwycięzcą przetargu, rozstrzygniętego na przełomie września i października 1999 roku,  zostało konsorcjum pod przewodnictwem spółki Elektrim SA. Spółka została zarejestrowana i rozpoczęła działalność 7 grudnia 1999 roku.

Pierwsza giełda energii w Polsce

Uruchomienie Giełdy Energii było jednym z nielicznych działań, zrealizowanych w ramach wspomnianego wyżej harmonogramu działań dla liberalizacji rynku energii elektrycznej i prywatyzacji sektora elektroenergetycznego. Inne - np. likwidacja KDT-ów i prywatyzacja sektora elektroenergetycznego - miały się rozpocząć jednocześnie ze startem giełdy energii i wspomagać jej prawidłowy rozwój. Jednak z powodu rezygnacji z ich realizacji, Giełda musiała funkcjonować w o wiele trudniejszych warunkach.

Dynamiczny rozwój

Od początku swojego istnienia, Towarowa Giełda Energii była pionierem wdrażania nowatorskich rozwiązań w zakresie handlu energią elektryczną. W ciągu pół roku od zarejestrowania Spółki, został uruchomiony rynek spot dla energii elektrycznej.

W 2003 roku (jako pierwsza i do tej pory jedyna), uzyskała licencję od Komisji Papierów Wartościowych i Giełd (obecnie Komisji Nadzoru Finansowego) na prowadzenie giełdy towarowej.

Dzięki doświadczeniu we wdrażaniu nowoczesnych rozwiązań oraz posiadaniu odpowiedniej infrastruktury informatycznej, w 2005 roku powierzono TGE utworzenie i prowadzenie rejestru świadectw pochodzenia dla energii elektrycznej wyprodukowanej w OZE, a w 2007 roku również dla Kogeneracji - serc systemów wsparcia producentów energii w tych źródłach.

Równolegle z Rejestrami, uruchomiony został Rynek Praw Majątkowych, na którym producenci energii odnawialnej i z Kogeneracji oraz podmioty zobowiązane do zakupu świadectw pochodzenia, mogą handlować prawami majątkowymi do tych świadectw.

Zwiększone zainteresowanie segmentem giełdowym było zauważalne od 2009 r., poprzez wzrost obrotów na głównym rynku giełdowym. Dzięki powołanej w kwietniu 2010 r. Izbie Rozliczeniowej Giełd Towarowych, zostały zminimalizowane koszty zabezpieczeń transakcji zawieranych na TGE.

Wszystko to sprawiło, że Giełda stała się atrakcyjnym partnerem na rynku energii.

Rosnąca płynność na TGE

Wprowadzenie w 2010 r. w ramach przepisów nowelizujących ustawę Prawo Energetyczne - tzw. obligo giełdowego, wpłynęło na zwiększenie znaczenia segmentu giełdowego w Polsce.

W sierpniu 2011 minął rok od momentu wprowadzenia tego wymogu i już dziś ocenia się go jako sukces, ponieważ wytwórcy skierowali do publicznych form sprzedaży, znacznie więcej energii niż ustawowy limit. Jest to dowodem dojrzałości polskiego rynku energii i jego dążenia do funkcjonowania, według zasad przejrzystej konkurencji. Zapewnienie płynności na Giełdzie, to duży krok do włączenia się Polski w budowę wspólnego, transparentnego rynku energii w Europie. Krok szczególnie ważny, w świetle niedawno przyjętego przez Parlament Europejski rozporządzenia o integralności i transparentności na rynku energii – REMIT.

Obroty na rynkach energii TGE zwiększają się regularnie, co pozwoliło w grudniu 2010 roku na uruchomienie mechanizmu market coupling tj. połączenia rynków energii Polski i Szwecji. W trakcie uzgodnień są już kolejne tego typu połączenia.

Działania te wpisują się w zalecenia Komisji Europejskiej, według których do 2014 roku ma powstać wspólny europejski rynek energii. Dzięki aktywności Urzędu Regulacji Energetyki, Operatora Systemu Przesyłowego i Towarowej Giełdy Energii istnieje szansa na jeszcze wcześniejsze zaistnienie w tym mechanizmie – Polska będzie częścią pilotażowego projektu NWE, który powinien zostać wdrożony już w roku 2012.

W 2011 roku dokonano podsumowania rocznego funkcjonowania tzw. obliga giełdowego – czyli prawnego obowiązku kierowania co najmniej 15% wytworzonej energii, do publicznych form sprzedaży. Polscy wytwórcy szybko docenili ten wymóg i przekonali się o tym, że równowagę pomiędzy odbiorcami a sektorem wytwarzania, może zapewnić tylko otwarty, dobrze działający rynek energii, gwarantujący przejrzystość zawieranych transakcji.

Dzięki temu, na parkiet Towarowej Giełdy Energii zostało skierowane prawie 80% wytworzonej w Polsce energii. Jest to o wiele więcej, niż ustawowy limit. Obligo giełdowe to nie tylko większa przejrzystość rynku, to przede wszystkim większa jego płynność, która umożliwia transgraniczne połączenia z rynkami ościennymi.

TGE jest obecnie najbardziej płynnym miejscem obrotu energią elektryczną w Polsce.

Z szacunków wynika, że obrót w segmencie OTC w 2011 roku, wyniósł ok. 36,4 TWh, podczas gdy obrót energią na TGE w tym samym okresie, wyniósł ponad 87 TWh.

Obrót na wszystkich rynkach, dedykowanych energii elektrycznej, na TGE, wyniósł w 2011 roku 126,679 TWh. Stanowi to 78% wytworzonej energii w Polsce i ponad 80% jej łącznego zużycia. W porównaniu z poprzednim rokiem, obrót wzrósł o 55%. Dzięki temu, TGE jest liderem wśród giełd energii w regionie Europy Środkowo – Wschodniej, ustępując tylko giełdzie EPEX Spot, która jest jednak giełdą wielonarodową.

Obroty na rynku terminowym w 2011 roku, wyniosły 106, 90 TWh, podczas gdy w całym 2010 roku było to 74 TWh. Stanowi to wzrost o 44% w stosunku do łącznych obrotów w roku 2010.

Obroty na rynku spot w  2011 roku wyniosły 19,7 TWh.  Wzrost był o 160,52 % w stosunku do łącznych obrotów w roku 2010.

Dzięki temu, udział transakcji zawartych na wszystkich rynkach dedykowanych energii elektrycznej na TGE, w łącznym godzinowym zapotrzebowaniu Krajowego Systemu Elektroenergetycznego, wynosił średnio 67,61% w okresie od stycznia do września 2011 roku. Dla samego Rynku Dnia Następnego wartość ta wzrosła z poziomu 4,83% w roku 2010 do 12,70 %.Głównymi czynnikami przyciągającymi polskie podmioty do segmentu giełdowego, prócz ustawowego obliga, jest wysoka jakość świadczonych usług oraz łączne koszty zawierania transakcji (transakcyjne i rozliczeniowe). Powstanie Izby Rozliczeniowej Giełd Towarowych i wdrożone przez Izbę procedury obniżyły też znacznie koszty zabezpieczeń transakcji, podnosząc jednocześnie ich bezpieczeństwo.

Dla podmiotów  spoza Polski, ogromne znaczenie ma przede wszystkim wysoka płynność polskiej giełdy oraz jedne z najniższych w całej Europie koszty transakcyjne i rozliczeniowe.

Przyszłość

Najważniejszym wyzwaniem dla firmy jest przygotowanie do wdrożenia unijnej idei europejskiego wspólnego rynku energii. Formalnie ma ona zaistnieć w 2014 roku ale TGE, działając na obszarze Polski, należy do grupy giełd – wspólnie z niemiecką i skandynawską, które mają to zrobić jako pierwsze już w przyszłym roku. To oznacza konieczność unifikacji systemów wszystkich giełd objętych programem pilotażowym.